"Enterrement à Ornans" (Κηδεία στην Ορνάν)

αισχύλου-ορέστεια

''...Τι έγινε μετά δεν είδα, μα κι αν το είδα δεν το λέω. Αυτό που θα συμβεί όταν συμβεί,θα το γνωρίσεις...μην κλάψεις απο πριν για κάτι που δεν ξέρεις, με το ξημέρωμα θα ρθεί το μέλλον μην φοβάσαι, και όλα θα γίνουν τότε και θα τα μάθεις όλα..'' Aισχύλος-Ορέστεια

Δευτέρα, 29 Απριλίου 2013

Ένας διάλογος μεταξύ δύο εκπαιδευτικών :Ενός Έλληνα και ενός Φινλανδού



Ο παρακάτω διάλογος διαδραματίζεται μεταξύ δύο καθηγητών (φυσικών).Ο ένας είναι ο Φιλανδός Έρικ Κέκονεν και ο άλλος ο Έλληνας Δημήτρης Αλεξάνδρου
. Αφορμή για το διάλογο αυτό είναι η πρόσφατη έρευνα του ΟΟΣΑ που χαρακτηρίζει τους Έλληνες μαθητές ως σκληρά εργαζόμενους αλλά με μειωμένη επίδοση ,κυρίως σε θέματα που απαιτούν εμβάθυνση και κριτική σκέψη. Από την άλλη αναδεικνύει τους Φινλανδούς μαθητές ως εκείνους με την μεγαλύτερη επίδοση και κριτική ικανότητα.

 Έρικ : «Καταρχάς να πούμε για τους μαθητές. Στη Φινλανδία οι μαθητές ξεκινάνε το σχολείο στα 7 τους χρόνια .Δεν δίνουν εξετάσεις μέχρι να γίνουν 16 ετών .Παρόλα αυτά γράφουν συχνά διαγνωστικά τεστ που έχουν σκοπό να διαπιστωθούν οι τυχόν αδυναμίες του κάθε μαθητή .Αν υπάρχουν τέτοιες τότε ο μαθητής λαμβάνει εξατομικευμένη ενισχυτική διδασκαλία μέσα στο σχολείο του. Το 30 % των μαθητών κάνει ενισχυτική διδασκαλία. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των μαθητών είναι μικρός λόγω της έλλειψης του βαθμού και των πολλών εξετάσεων. Φανταστείτε ότι στα διαγνωστικά τεστ δεν υπάρχει επιτήρηση καθηγητή και δεν τολμάει κανείς να αντιγράψει γιατί θεωρείται η μεγαλύτερη ντροπή.

 Δημήτρης : «Σοβαρά μιλάς ;Στην Ελλάδα αντίθετα ο βαθμός και οι εξετάσεις είναι η ιπποδύναμη της επίδοσης και όλου του εκπαιδευτικού συστήματος γενικότερα ,κάτι που καλλιεργείται από όλους τους παράγοντες της σχολικής ζωής (εκπαιδευτικά προγράμματα ,εκπαιδευτικούς, γονείς, φροντιστήρια ).»

 Έρικ : «Τι είναι frontistiria Δημήτρη ; »

 Δημήτρης : «Κάτι σαν την δική σας ενισχυτική διδασκαλία ,μόνο που είναι επί πληρωμή και είναι για όλους τους μαθητές και κυρίως για τους καλούς. »

 Έρικ : «Κάνουν και οι καλοί ενισχυτική ; Αφού είναι ήδη καλοί .Δεν σου κρύβω ότι μου ακούγεται κάπως περίεργο. Γιατί δεν βάζουνε τους καθηγητές που δουλεύουν στα φροντιστήρια να κάνουν ενισχυτική στο δημόσιο σχολείο ;Αλλά μόνο στους μαθητές που το έχουν ανάγκη .Αλήθεια πόσα παιδιά έχετε σε κάθε τμήμα στο σχολείο ; »

 Δημήτρης : «Στην Ελλάδα ο μέγιστος αριθμός των μαθητών ανά τμήμα είναι 27 με τάση αύξησης . » Έρικ : «Σοβαρά; Μου φαίνεται αδιανόητο να μπορώ να κάνω καλό μάθημα σε 27 μαθητές . Στη Φινλανδία ο μέγιστος αριθμός των μαθητών ανά τμήμα είναι 16. » Δημήτρης : «Πες μου Έρικ για την εικόνα και το πνεύμα της εκπαίδευσης στη χώρα σας. »

 Έρικ : « Ένα πολύ σημαντικό γεγονός είναι το αίσθημα ισότητας από το οποίο διαπνέεται όλο το εκπαιδευτικό σύστημα . Όλα τα σχολεία είναι δημόσια ,ιδιωτικά δεν επιτρέπονται. Επίσης όλα τα δημόσια είναι ισότιμα μεταξύ τους. Τα παιδιά ανεξαρτήτως των ικανοτήτων τους φοιτούν στα ίδια τμήματα. Δεν υπάρχουν ομογενή ως προς την επίδοση τμήματα. Στο ίδιο σχολείο που φοιτά το παιδί του πιο πλούσιου Φιλανδού φοιτά και το παιδί του πιο φτωχού. Δεν υπάρχει εκπαίδευση διαφορετικών ταχυτήτων .Τα παιδιά από πολύ μικρά διδάσκονται επισταμένα την αξία της ισότητας ,της διαφορετικότητας και της αλληλεγγύης. Μάλιστα οι πιο καλοί μαθητές βοηθούν τους αδύναμους μαθητές ή αυτούς που έχουν κινητικά προβλήματα. Φαινόμενα bullying (σχολικού εκφοβισμού )είναι άγνωστα σε εμάς .Για εμάς που είμαστε μικρή χώρα δεν περισσεύει κανείς ,όλοι μπορούν να γίνουν χρήσιμοι για τη χώρα τους. Βασική γραμμή των κυβερνώντων είναι να έχουν όλοι οι μαθητές πραγματικά ίσες ευκαιρίες μάθησης».

 Δημήτρης : «Στην Ελλάδα ,αντιθέτως, η εκπαίδευση είναι ταξική .Μάλιστα η ίδια η αναπαραγωγή της άρχουσας τάξης γίνεται μέσω της ακριβής ιδιωτικής εκπαίδευσης (ιδιωτικά σχολεία ) που οδηγεί κατευθείαν σε καλά πανεπιστήμια του εξωτερικού και αργότερα στις ακριβοπληρωμένες θέσεις. Και το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής :Πώς ένας έλληνας πολιτικός ή μεγαλοδημοσιογράφος θα υπερασπιστεί τη δωρεάν δημόσια παιδεία όταν δεν αφορά τα δικά του παιδιά αφού αυτά είναι για αλλού προορισμένα; Εν τω μεταξύ όσοι είναι οι υπουργοί Παιδείας που έχουν περάσει από την Ελλάδα άλλες τόσες είναι και οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις μεταρρύθμιση Κοντογιαννόπουλου, μεταρρύθμιση Αρσένη, Ευθυμίου , Γιαννάκου ). Όλες βέβαια αυτές οι μεταρρυθμίσεις ήταν κατά βάθος μια αλλαγή του εξεταστικού συστήματος εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.(οι δέσμες γίνανε κατευθύνσεις των 9 εξεταζομένων μαθημάτων μετά των 6 και τώρα από ότι φαίνεται πάμε ξανά για δέσμες). Δηλαδή έπιαναν να λύσουν το πρόβλημα ξεκινώντας από το τέλος. Συνολική πρόταση για τη Παιδεία δεν έχουμε ακούσει ποτέ σε αυτή τη χώρα. Μάλιστα κάθε νέα ηγεσία του Υπουργείου παιδείας φέρνει σαν παράδειγμα που πρέπει να ακολουθήσουμε το δικό σας εκπαιδευτικό σύστημα . Όμως καμία κουβέντα για τη ταμπακιέρα και για το λογαριασμό. Από ότι ξέρω ,η Φινλανδία, διαθέτει για την εκπαίδευση ποσοστό 7,2 % του ΑΕΠ ενώ η Ελλάδα μόλις το 2,1 %.Αυτό ,νομίζω, λέει πολλά. Αλήθεια Έρικ ποιος είναι ο ρόλος των εκπαιδευτικών στη Φινλανδία γιατί ξέρεις ακούμε διάφορα αλλά μας φαίνονται απίστευτα ; »

 Έρικ : «Οι εκπαιδευτικοί στη Φινλανδία χαίρουν εξαιρετικής κοινωνικής αποδοχής εξαιτίας της αναγνώρισης του σημαντικού ρόλου που παίζουν στη πρόοδο της χώρας. Οι μισθοί είναι ικανοποιητικοί .Ο νεοδιόριστος Φιλανδός εκπαιδευτικός αμείβεται με 26.000 ευρώ το χρόνο. Στη Φινλανδία διδάσκουν 4 ώρες το πολύ την ημέρα και τους δίνονται κίνητρα για την απόκτηση μεταπτυχιακού φυσικά με κρατική δαπάνη. Δεν έχουν καμία επιπλέον διοικητική εργασία ώστε να είναι αφοσιωμένοι στο μάθημά τους .Το μόνο extra που κάνουν είναι 2 ώρες τη εβδομάδα ένα είδος επιμόρφωσης που το λέμε ‘’επαγγελματική βελτίωση’’ και είναι πραγματικά πολύ χρήσιμο. Στη Φιλανδία υπάρχουν 100.000 εκπαιδευτικοί σε μια χώρα με πληθυσμό 5 εκατομμυρίων . Είναι κεντρική κρατική γραμμή οι εκπαιδευτικοί να θεωρούνται ως εκείνοι που θα διαδραματίσουν το πιο σημαντικό ρόλο για την ανάπτυξη όλης της χώρας. Η Φινλανδία επένδυσε στην εκπαίδευση και στους εκπαιδευτικούς και κέρδισε .Εγώ Δημήτρη είμαι πολύ χαρούμενος που η κυβέρνηση και όλος ο κόσμος μου δείχνει τεράστια αποδοχή , θαυμασμό και αξία .Ξέρουμε πολύ καλά και οι δύο ότι η δουλειά μας είναι τρομερά απαιτητική ,όχι λόγω του χρόνου που απαιτείται αλλά λόγω της έντασης και της ευθύνης. Δεν ξέρω αν θα άντεχα αν δεν είχα αυτή τη στήριξη που σου περιγράφω. Ο βασικός άξονας που εκφράζεται από το υπουργείο Παιδείας είναι ο εξής :Οι εκπαιδευτικοί αποδίδουν όταν χαίρουν επαγγελματικής εκτίμησης και αυτονομίας στις τάξεις τους »

 Δημήτρης : «Ομολογώ Έρικ ότι ζηλεύω με αυτά που ακούω. Στην Ελλάδα η απαξίωση των εκπαιδευτικών είναι απίστευτη .Και η απαξίωση που μας πονάει πιο πολύ δεν είναι η οικονομική ,όσο η ηθική. Και ο κύριος υπεύθυνος για αυτή την εκστρατεία απαξίωσης είναι οι κρατικοί παράγοντες και τα ΜΜΕ. Ο νεοδιόριστος Έλληνας εκπαιδευτικός αμείβεται με 7.000 ευρώ το χρόνο. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της απογραφής έχουμε 151.000 εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων στην Ελλάδα με πληθυσμό παραπάνω από το διπλάσιο από αυτόν της Φινλανδίας. Παρόλα αυτά υπάρχει διάχυτη η γνώμη ότι είμαστε υπερβολικά πολλοί ενώ εμείς ξέρουμε ότι έχουμε ακόμα μεγάλα κενά .Η λάσπη που εξαπολύεται πάνω μας(με σύνθημα που δόθηκε από τους πολιτικούς μας) από το σύνολο πλέον της ελληνικής κοινωνίας δεν αντέχεται. Και για πόσο ακόμα εμείς θα κρατάμε με αυταπάρνηση τις κολόνες του υπό κατάρρευση εκπαιδευτικού συστήματος ;Αρχίζω και σκέφτομαι φίλε Έρικ μήπως και αυτός είναι ο πραγματικός στόχος της των κυβερνώντων ;Να εξουθενώσουν και τους τελευταίους στυλοβάτες εκπαιδευτικούς ώστε το σάπιο οικοδόμημα της δημόσιας εκπαίδευσης να καταρρεύσει τελείως .Και μετά να έρθει η ανοικοδόμηση .Θα έρθει η αγορά ,θα έρθουν τα δίδακτρα ,θα έρθουν οι σπόνσορες και οι ιδιωτικοποιήσεις. Με συγχωρείς φίλε Έρικ που είμαι τόσο ταραγμένος αλλά ένιωσα πολύ αδικημένος σε σχέση με τους Φιλανδούς συνάδελφους μου. Βέβαια μπορείς εύκολα να καταλάβεις ότι παρά την απαξίωση που υφίσταμαι ,η αξία που δίνω στη δουλειά μου δεν έχει μειωθεί ούτε στο ελάχιστο. Φοράω ,κάθε μέρα , το καλύτερό μου χαμόγελο και τα δίνω όλα. »

 Έρικ : «Σε καταλαβαίνω απόλυτα . Εγώ στη θέση σου ,ίσως και να τα παράταγα , γιατί δεν είμαι συνηθισμένος σε τέτοια απαξίωση. Και θέλω να σου ζητήσω συγνώμη για τη σκληρότητα που έχουν δείξει οι Φιλανδοί πολιτικοί ηγέτες απέναντι στην Ελλάδα όσον αφορά τη διαχείριση που κάνετε στη κρίση .Δεν είναι ότι θεωρούν τους Έλληνες τεμπέληδες ή ανάξιους αλλά το γεγονός ότι τους θυμίζει παλιές δικές τους ιστορίες. Γιατί κάτι που δεν ξέρετε είναι ότι μέχρι τη δεκαετία του 70 ήμασταν μια φτωχή χώρα που πήρε μια γενναία απόφαση : να επενδύσει στη δημόσια παιδεία για να βγει από το τέλμα .Και μην νομίζετε ότι είχαμε πάντα αυτό το τέλειο ,όπως ακούγεται ,εκπαιδευτικό σύστημα .Οι μαθητές μας παλιά ήταν από τους χειρότερους στην Ευρώπη. Βλέπετε και εμείς ήμασταν κάποτε μια χρεωκοπημένη χώρα η οποία αναγκάστηκε να κάνει περικοπές. Στην Εκπαίδευση όμως κάναμε αυξήσεις γιατί ξέραμε ότι αυτή θα τραβούσε όλη τη χώρα έξω από το τούνελ. Επίσης οφείλω να σου εξομολογηθώ κάτι :Μου είχε κακοφανεί η αντίδραση που έμαθα ότι είχαν οι Έλληνες εκπαιδευτικοί απέναντι στη αξιολόγησή τους .Εμείς στη Φιλανδία την υποδεχόμαστε κάθε φορά με σεβασμό γιατί μας κάνει καλύτερους αφού έρχεται να καλύψει με επιμόρφωση τις τυχόν ελλείψεις ενός εκπαιδευτικού. Όμως με αυτά που έμαθα σήμερα για το τι έχετε υποστεί ,ως κλάδος, καταλαβαίνω τη δυσπιστία σας .Όταν έχετε ήδη απαξιωθεί ,η αξιολόγηση, έρχεται μάλλον ως το τελειωτικό χτύπημα . Πως μπορεί ,αλήθεια ,ακόμα και ένα διαμάντι να λάμψει αν δεν του ρίξεις πάνω του πολύ φως; Πόσο ,μάλλον , όταν αντί για φως του ρίχνεις λάσπη. »

 Δημήτρης : «Τώρα Έρικ θα με ενδιέφερε να μου πεις για τη μαθητική ζωή στη Φιλανδία γιατί εδώ στη Ελλάδα η ζωή για τους μαθητές είναι Γολγοθάς. Στην ουσία συμμετέχουν σε δύο εκπαιδεύσεις : τη πρωινή και την απογευματινή .Με λίγα λόγια όλη μέρα τα ελληνόπουλα εκπαιδεύονται . Οι πιο πολλοί Έλληνες βλέπουν την εκπαίδευση μόνο σαν αναγκαίο κακό για μπούνε οι μαθητές στο πανεπιστήμιο και να αποκτήσουν διπλώματα . Και βέβαια πως μπορούμε να περιμένουμε από αυτά τα παιδιά όταν ενηλικιωθούν να έχουν διάθεση για εργασία όταν έχουν ήδη εξουθενωθεί πριν βγούνε στην παραγωγή και όταν δεν έχουν ουσιαστικά βιώσει τη παιδική τους ηλικία. Επίσης γιατί μας προβληματίζει το γεγονός ότι παρά τη τόση εκπαίδευση πατώνουν στις διεθνείς εξετάσεις ;Στην ουσία η απάντηση είναι προφανής: Ουκ εν τω πολλώ το ευ »

 Έρικ : «Με στεναχωρούν αυτά που ακούω και λυπάμαι για τα ελληνόπουλα .Σε εμάς τα πράγματα κινούνται ,μάλλον ,σε αντίθετη κατεύθυνση .Στόχος μας είναι η αύξηση της ποιότητας και η ελάττωση της ποσότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Καταρχάς κάθε σχολείο στη Φινλανδία είναι πλήρως επαρκές σε εγκαταστάσεις .Υπάρχουν κλειστά γυμναστήρια, αμφιθέατρα, πισίνα, σύγχρονα εργαστήρια για τις θετικές επιστήμες, βιβλιοθήκες .Κάθε καθηγητής έχει την αίθουσά του η οποία είναι κατάλληλα διαμορφωμένη ανάλογα με τις ανάγκες του μαθήματος το οποίο διδάσκει.. Υπάρχει επίσης εστιατόριο όπου τα παιδιά τρώνε μεσημεριανό φαγητό δωρεάν. Δίνεται μεγάλη έμφαση στη διδασκαλία της τέχνης και του πολιτισμού .Στόχος μας είναι η γενική παιδεία και εξύψωση του ατόμου πριν την μετέπειτα ειδίκευσή του στα Πανεπιστήμια. Κάθε καθηγητής διαμορφώνει μόνος του την ύλη και τις μεθόδους διδασκαλίας που θα ακολουθήσει .Η διδασκαλία γίνεται μέσα από διαδραστικές και βιωματικές μεθόδους ,μέσα από παιχνίδι και αποκαλυπτικές προσεγγίσεις. Τα παιδιά φεύγουν από το σχολείο έτοιμα χωρίς να χρειάζεται παραπάνω διάβασμα στο σπίτι .Οι τσάντες μένουν στο σχολείο .Το απόγευμα κάθε παιδί έχει την ελευθερία να χαρεί την παιδικότητά του και την ανεμελιά του. Η ψυχική υγεία των παιδιών απαιτεί να βιώνουν τη ζωή τους ως παιδιά και όχι ως σκληρά εργαζόμενοι όπως μου λες ότι είναι τα ελληνόπουλα. Επίσης δίνουμε μεγάλη σημασία στο να εμφυσήσουμε στους μαθητές μας την αγάπη για την μάθηση .Γι’ αυτό και τα παιδιά μας διαβάζουν πολλά λογοτεχνικά βιβλία μόνα τους .Πολύ σημαντικό είναι επίσης να βρει ο κάθε μαθητής τη κλίση του και να την κάνει αργότερα επάγγελμα που θα αγαπάει .Φυσικά καταλαβαίνεις δεν υπάρχουν σε εμάς καλά και κακά επαγγέλματα. Για να σου συνοψίσω όλα τα παραπάνω θα σου πω το εξής : αυτό που επιδιώκουμε είναι μια εκπαίδευση με κέφι και ουσία και νομίζω το έχουμε καταφέρει. Νομίζω το ότι η εθνική επέτειος της Φιλανδίας είναι η ‘’ημέρα του Πολιτισμού’’ εξηγεί πολύ καθαρά τα πιστεύω μας.»

 Δημήτρης : «Θέλω να σου ευχηθώ , Έρικ ,καλή συνέχεια…. »

 Έρικ : « Και εγώ ,Δημήτρη, καλό κουράγιο…. »

 Δημήτρης Τσιριγώτης .Φυσικός .

Πηγή: dimitristsirigotis.blogspot.gr

Σάββατο, 27 Απριλίου 2013

Εναλλακτικές -Άννα Νιαράκη




Ο θάνατος είναι ένα πάρτυ
με όλους μας καλεσμένους.
Άλλος θα πάει από νωρίς
άλλος στην ώρα του
άλλος θα αργήσει λίγο.
Στο τέλος όμως δεν θα
απουσιάζει κανείς.

Έτσι είπαν στο Λάζαρο ένα βράδυ
και κανείς δεν κατάλαβε το
τρανταχτό του γέλιο

Άννα Νιαράκη - Το μερίδιο των αγγέλων
Αναδημοσίευση http://antipoihsh.wordpress.com/


Τετάρτη, 24 Απριλίου 2013

Γράμμα Γεωργίου Βιζυηνού

....γράφει το 1876 από τη Γερμανία:

 «Μη με μαλώσετε αν εμβαίνω με λερωμένα τσαρούχια 

εις το καθάριο σας κατώγι.

Είμαι χωριατοπαίδι, καθώς γνωρίζετε, και έχω διανύσει μακρόν, 

πολύ μακρόν και λασπωμένον δρόμον…».

γράμμα  Γεωργίου Βιζυηνού

Τρίτη, 23 Απριλίου 2013

"αλλοίμονον άν ποτέ επι τά σφάγια των τυρράνων αναστενάξει η ψυχή σας"



ιζ'
Όχι μόνον τον ίδρωτα,
αλλά και τ'αίμα οι τύρρανοι
ζητουσιν απο σας'
κι αφου ποτάμια εχύσατε 
μήπως τους φθάνει;
ιη'
Την πνοήν σας αχόρταστοι
επιθυμούν' αλλοίμονον 
άν ποτέ επι τά σφάγια 
των τυρράνων αναστε-
-νάξει η ψυχή σας

ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΛΒΟΥ , ΩΔΗ ΟΓΔΟΗ , ΕΙΣ ΑΓΑΡΗΝΟΥΣ , στρφ ιζ,ιη
by Imo Kem

To εργαστήριο www.etlab.eu στο 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Ένταξη των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία»




To εργαστήριο www.etlab.eu συμμετέχει στο 3ο Πανελλήνιο


 Συνέδριο «Ένταξη των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία»


 με τις παρακάτω δύο δημοσιεύσεις:


Α. Κλ. Λίτινας, Δ. Αλιμήσης, Σχεδιασμός, Εφαρμογή και Αξιολόγηση Εργαστηριακών Δραστηριοτήτων με τη Χρήση Ρομποτικής Τεχνολογίας στη Διδασκαλία του Φαινομένου της Κίνησης, Πρακτικά (υπό έκδοση) 3ου Πανελληνίου Συνεδρίου "Ένταξη και Χρήση των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία", Πειραιάς, 10-12 Μαΐου 2013.
Α. Στούμπου, Ν. Δέτσικας, Δ. Αλιμήσης, Διδασκαλία των Δομών Επιλογής και Επανάληψης με Εργαλείο την Εκπαιδευτική Ρομποτική: μια Μελέτη Περίπτωσης, Πρακτικά (υπό έκδοση) 3ου Πανελληνίου Συνεδρίου "Ένταξη και Χρήση των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία", Πειραιάς, 10-12 Μαΐου 2013.


Πειραιάς, 10-12 Μαΐου 2013. 


To πρόγραμμα του συνεδρίου στο 


Αναδημοσίευση www.etlab.eu

Δευτέρα, 22 Απριλίου 2013

"...μετεβλήθη εντός μου και ο ρυθμός του κόσμου." Γ.Βιζυηνός


ΣΤΙΧΟΙ ΤΟΥ ΦΡΕΝΟΚΟΜΕΙΟΥ

Μέσ' στα στήθια η συμφορά
σαν το κύμα πλημμυρά,
σέρνω το βαρύ μου βήμα 
σ' ένα μνήμα !


Σαν μ' αρπάχθηκε η χαρά
που εχαιρόμουν μια φορά
έτσι σε μιαν ώρα. ....
μέσ' σ' αυτήν την χώρα
όλα άλλαξαν τώρα !

Κι' από τότε που θρηνώ
το ξανθό και γαλανό 
και ουράνιο φως μου,
μετεβλήθη εντός μου 
και ο ρυθμός του κόσμου.

Μέσ' στα στήθια η συμφορά
σαν το κύμα πλημμυρά,
σέρνω το βαρύ μου βήμα 
σ' ένα μνήμα. . . .

Τον σταυρό τον αψηλό
αγκαλιά, γλυκοφιλώ
το μυριάκριβο όνομά της,
κι' απ' τα χώματά της
η φωνή της η χρυσή
με καλεί «έλα και συ
δίπλα στο ξανθό παιδί σου
και κοιμήσου ! »
Το τραγικό τέλος ενός μεγάλου λογοτέχνη Γ. Βιζυηνού 
στο “Δρομοκαϊτειο Φρενοκομείο” το 1896

Γ. Μ. Βιζυηνού «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον»: Δρόμοι των κειμένων και μεταφορές του θανάτου


ΜΑΡΙΑ ΙΑΤΡΟΥ καθηγήτρια ΑΠΘ
Γ. Μ. Βιζυηνού «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον»:
Από το επιστημονικό περιοδικό "Σύγκριση"
 Ελληνική Εταιρεία Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας

Σάββατο, 20 Απριλίου 2013

Διδασκαλία δεν υπάρχει...




Διδασκαλία δεν υπάρχει, δεν υπάρχει Λυτρωτής που ν΄ ανοίξει δρόμο. 

Δρόμος ν΄ ανοιχτεί δεν υπάρχει.

Καθένας, ανεβαίνοντας απάνω από τη δική του κεφαλή, ξεφεύγει από το μικρό, όλο απορίες μυαλό του.
Ν.Καζαντάκης Ασκητική

Δε δέχουμαι τα σύνορα, δε με χωρούν τα φαινόμενα, πνίγουμαι!


Δε δέχουμαι τα σύνορα, δε με χωρούν τα φαινόμενα, πνίγουμαι!

 Την αγωνία τούτη βαθιά, αιματερά να τη ζήσεις,
 είναι το δεύτερο χρέος.
Ν.Καζαντζάκης Ασκητική

Πέμπτη, 18 Απριλίου 2013

Γιάννης Ρίτσος - Ἡ σονάτα τοῦ σεληνόφωτος


Φορές-φορές, τὴν ὥρα ποὺ βραδιάζει, ἔχω τὴν αἴσθηση πὼς ἔξω ἀπ᾿ τὰ παράθυρα περνάει ὁ ἀρκουδιάρης μὲ τὴν γριὰ βαριά του ἀρκούδα μὲ τὸ μαλλί της ὅλο ἀγκάθια καὶ τριβόλια σηκώνοντας σκόνη στὸ συνοικιακὸ δρόμο ἕνα ἐρημικὸ σύννεφο σκόνη ποὺ θυμιάζει τὸ σούρουπο καὶ τὰ παιδιὰ ἔχουν γυρίσει σπίτια τους γιὰ τὸ δεῖπνο καὶ δὲν τ᾿ ἀφήνουν πιὰ νὰ βγοῦν ἔξω μ᾿ ὅλο ποὺ πίσω ἀπ᾿ τοὺς τοίχους μαντεύουν τὸ περπάτημα τῆς γριᾶς ἀρκούδας -κ᾿ ἡ ἀρκούδα κουρασμένη πορεύεται μὲς στὴ σοφία τῆς μοναξιᾶς της, μὴν ξέροντας γιὰ ποῦ καὶ γιατί -ἔχει βαρύνει, δὲν μπορεῖ πιὰ νὰ χορεύει στὰ πισινά της πόδια δὲν μπορεῖ νὰ φοράει τὴ δαντελένια σκουφίτσα της νὰ διασκεδάζει τὰ παιδιά, τοὺς ἀργόσχολους τοὺς ἀπαιτητικοὺς καὶ τὸ μόνο ποὺ θέλει εἶναι νὰ πλαγιάσει στὸ χῶμα ἀφήνοντας νὰ τὴν πατᾶνε στὴν κοιλιά, παίζοντας ἔτσι τὸ τελευταῖο παιχνίδι της, δείχνοντας τὴν τρομερή της δύναμη γιὰ παραίτηση, τὴν ἀνυπακοή της στὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων, στοὺς κρίκους τῶν χειλιῶν της, στὴν ἀνάγκη τῶν δοντιῶν της, τὴν ἀνυπακοή της στὸν πόνο καὶ στὴ ζωὴ μὲ τὴ σίγουρη συμμαχία τοῦ θανάτου -ἔστω κ᾿ ἑνὸς ἀργοῦ θανάτου- τὴν τελική της ἀνυπακοὴ στὸ θάνατο μὲ τὴ συνέχεια καὶ τὴ γνώση τῆς ζωῆς ποὺ ἀνηφοράει μὲ γνώση καὶ μὲ πράξη πάνω ἀπ᾿ τὴ σκλαβιά της.

Γιάννης Ρίτσος - Ἡ σονάτα τοῦ σεληνόφωτος

Εδώ μεγάλωσα- Κωνσταντίνος Λουκόπουλος



Εδώ μεγάλωσα/
σ´ ένα χωριό καμένων ανθρώπων/
δυτικός άνεμος κάθε οκτώ μέρες/
ανατολικός κάθε επτά/
ποτέ βοριάς/
ποτέ νοτιάς
ποτέ νοτιάς/

Εδώ μεγάλωσα/
σε αυτές τις πήλινες γλάστρες
πρωτοφύτεψα/
αυτά τα σκυλιά μου κάμαν συντροφιά/
κι αυτά πρωτάκουσαν από τα χείλη μου για την αγάπη/
αρνητικό θρύμμα
ο αιματίτης/
δάκος και θερινό μαμούνι σε ορθή στοίχιση/
το οπλοστάσιο των δέντρων/

Εδώ μεγάλωσα/
όλοι οι γνωστοί
φευγάτοι και πένητες/
αναχωρητές/
κι οι γυναίκες που αγάπησα/
δικές τους γυναίκες/
ανθάκια στον αυλόγυρο/
μεσίστια φουστάνια στις γιορτές/
λεχώνες ζαργάνες στο γιαλό/
και φρέσκα χόρτα/

Εδώ μεγάλωσα/
αλλά την κάθε νύχτα/
στην κάθε ξένη πόλη/
μικραίνω ως του απόλυτου αφανισμού/
σε λίγο δε θα με διακρίνεις/
έτσι που κατάντησα/
μια κουκίδα από σταφύλι/
στην ποδιά της μάνας μου/
χρόνος στη γυάλα/
του χρόνου η γυάλα/
άνευρος σφυγμός/
ασιδέρωτο πουκάμισο και σίδερο καυτό...

Ποίηση ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ

Φωτογραφία-Ελευσίνα ΛΙΖΗ ΚΑΛΛΙΓΑ
εμπνευσμένο από την Effie Lab CRAFT (Crisis-Resistant Art Facebook Team)

Δευτέρα, 15 Απριλίου 2013

Μίτσελ Ρέσνικ: Με γοητεύει η περίοδος του πειραματισμού περισσότερο από την εφεύρεση








Παιχνίδια για να σκεπτόμαστε
«Το Βήμα» μιλάει με τον καθηγητή και ερευνητή τού Media Laboratory του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης, έναν από τους βασικούς εμπνευστές της επανάστασης που έχει αρχίσει τα τελευταία χρόνια στον χώρο του παιχνιδιού
Την επιστήμη άρχισε να την ανακαλύπτει πριν από περίπου 40 χρόνια, τότε που έσκαβε στην πίσω αυλή του σπιτιού του, σε ένα προάστιο της Φιλαδέλφειας, ανοίγοντας εναγωνίως τρύπες για μίνι γκολφ στο χώμα. Τα «κλασικά» παιχνίδια δεν τον γοήτευσαν ποτέ, όπως και τα κλασικά παραμύθια. Προτιμούσε πάντα τις ιστορίες που κατασκεύαζε μόνος του ή παρέα με τα αδέρφια του τα βράδια που έμενε άυπνος κοιτάζοντας τον ουρανό από το παράθυρο του δωματίου του. Τότε που προσπαθούσε να κατανοήσει τα μυστικά του σύμπαντος και να συναρμολογήσει τον κόσμο μέσα από τα παζλ που του αγόραζαν οι γονείς του. Στους νόμους του δεν θα καταφέρει να μυηθεί παρά στο πανεπιστήμιο, με τη βοήθεια της φυσικής, στο μυαλό του θα εισχωρήσει όμως τότε άλλο ένα ερώτημα: η λειτουργία του ανθρώπινου μυαλού.
Για τις απαντήσεις αυτή τη φορά θα καταφύγει στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ). Ενα μάστερ και ένα διδακτορικό στον χώρο των ηλεκτρονικών υπολογιστών πριν από μόλις έξι χρόνια καθώς και μία θέση αναπληρωτή καθηγητή και ερευνητή στο Media Laboratory του ΜΙΤ ήταν αρκετά, για να του δώσουν κάποιες από τις απαντήσεις που αναζητούσε.

Την τελευταία δεκαετία ο Μίτσελ Ρέσνικ θεωρείται ένα από τα ανερχόμενα αστέρια του Media Lab αλλά και ο βασικός υπεύθυνος για την επερχόμενη επανάσταση στον χώρο του παιχνιδιού. Επικεφαλής ενός προγράμματος ερευνητικού που ασχολείται με τη δημιουργία «παιχνιδιών με τα οποία σκεπτόμαστε», εισάγει την τεχνολογία στον χώρο της εκπαίδευσης.
Ο ίδιος δηλώνει απλώς πανευτυχής που περιτριγυρίζεται από άλλους 200 περίεργους επιστήμονες και ανθρώπους της τέχνης. Γοητεύεται όπως πάντα από την ανατροπή των στερεοτύπων, μισεί όπως πάντα τη στατικότητα και την ομοιομορφία και δηλώνει ακόμη, όπως και τότε, που κοίταζε τα αστέρια από το παράθυρο του σπιτιού του, πως «επιστήμησημαίνει αγωνία για την κατανόηση του κόσμου».
Με τι παιχνίδια παίζατε όταν ήσασταν μικρός;
«Δεν έπαιζα ποτέ με τυποποιημένα παιχνίδια. Προτιμούσα να επινοώ νέους τύπους παιχνιδιών. Μου άρεσαν λόγου χάρη τα σπορ και αποφάσισα να... σκάψω την πίσω αυλή του σπιτιού μου προκειμένου να φτιάξω ένα γήπεδο μίνι γκολφ! Πρέπει να σας πω ότι οι γονείς μου ήταν πολύ υπομονετικοί μαζί μου».
Είχαν σχέση με την επιστήμη σας;
«Καμία! Η μητέρα μου ήταν δασκάλα και ο πατέρας μου δικηγόρος».
Θα υπάρχει φαντάζομαι και κάποιο παιχνίδι αγαπημένο που το έχετε ως σήμεραστο δωμάτιό σας.
«Ναι, έχω κρατήσει κάτι· κάτι που έφτιαξα στα 15 μου χρόνια. Είναι μια δική μου πατέντα, για... σαπουνόφουσκες διαφορετικών σχημάτων και μεγεθών! Την κρατώ ακόμη, όχι μόνο επειδή μου αρέσουν πολύ οι σαπουνόφουσκες αλλά γιατί είναι κάτι που επινόησα μόνος μου»..
Είναι αλήθεια πως έχετε δουλέψει ως δημοσιογράφος;
«Ναι. Εγραφα επί αρκετά χρόνια σε περιοδικά για επιστημονικά θέματα».
Και γιατί φύγατε από τον χώρο;
«Νομίζω πως, κατά κάποιον τρόπο, υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα σε αυτό που έκανα τότε και σε αυτό που κάνω τώρα».
Δηλαδή;
«Τόσο ο δημοσιογράφος όσο και ο επιστήμονας μας βοηθούν ή τουλάχιστον πρέπει να μας βοηθούν στην κατανόηση του κόσμου. Η μόνη διαφορά είναι ότι πριν βοηθούσα τα στελέχη επιχειρήσεων, ενώ τώρα δουλεύω για τα παιδιά... Νομίζω πως, τελικά, προτιμώ το δεύτερο!».
Μπορείτε να μας δώσετε έναν ορισμό του παιχνιδιού;
«Αφήστε με λίγο να το σκεφθώ... Παιχνίδι είναι ένα αντικείμενο που μας επιτρέπει να αποκτήσουμε νέες ιδέες, νέες δυνατότητες».
Πότε αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τα «παιχνίδια με σκέψη»;
«Θα προτιμούσα τον όρο "παιχνίδια με τα οποία σκεπτόμαστε", μια και αυτός είναι ο στόχος των ερευνών που κάνουμε στο Media Lab. Η ιδέα γεννήθηκε πριν από 12 χρόνια από μια ομάδα καθηγητές του ΜΙΤ, με στόχο να χρησιμοποιηθούν στα παραδοσιακά παιχνίδια οι νέες ανακαλύψεις της τεχνολογίας».
Πείτε μας ένα παράδειγμα.
«Κοιτάξτε, η πρώτη "γενιά" αυτών των νέων παιχνιδιών έδωσε στα παιδιά τη δυνατότητα να δίνουν ζωή σε πράγματα που κατασκευάζουν με πλαστικά, λόγου χάρη τουβλάκια, συνδέοντάς τα με μικροσκοπικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές».
Και ανατρέποντας με αυτόν τον τρόπο την τυπική διαδικασία μάθησης;
«Θεωρούμε πολύ σημαντικό το να έχουν τα παιδιά τη δυνατότητα να βάζουν αισθητήρια όργανα στα αντικείμενα που κατασκευάζουν και να μπορούν έτσι να ελέγχουν με εντολές τη συμπεριφορά τους. Η αμφίδρομη "επικοινωνία" που αναπτύσσουν με τα παιχνίδια τους μεταβάλλει δραστικά τον καθιερωμένο τρόπο μάθησης».
Η αυτονομία των παιχνιδιών δεν θέτει όμως σε κίνδυνο την επαφή των παιδιών μετα δεδομένα του πραγματικού κόσμου;
«Κοιτάξτε, σκοπός είναι να ενώσουμε τον δυνητικό κόσμο με τον πραγματικό. Αυτοί οι νέοι τύποι παιχνιδιών μπήκαν πριν από οκτώ χρόνια δοκιμαστικά σε πολλά σχολεία της Αμερικής και τα αποτελέσματα ήταν θετικά. Τα παιδιά άρχισαν να ρωτούν αν τα αληθινά ζώα συμπεριφέρονται, λόγου χάρη, με τον ίδιο τρόπο».
Η παρατήρηση δηλαδή της φύσης δεν είναι αρκετή;
«Μα, αυτά τα παιχνίδια δεν αντικαθιστούν την παρατήρηση της φύσης· απλώς τη συμπληρώνουν. Τα παιδιά κουβαλούν εξάλλου πάντα μέσα τους τις εμπειρίες τους από τον φυσικό κόσμο».
Φαντάζομαι όμως πως στη συγκεκριμένη περίπτωση παραμονεύει ο κίνδυνος τηςαπομόνωσης.
«Μα, το ίδιο μπορεί να συμβεί και με ένα βιβλίο αν το παιδί διαβάζει επί... 20 ώρες την ημέρα. Δεν εννοώ πως όλα αυτά τα νέα παιχνίδια είναι άκακα αλλά προσπαθούμε τουλάχιστον τόσο με την πρώτη "γενιά" όσο και με τη δεύτερη να φτιάξουμε παιχνίδια που ενθαρρύνουν τη συνεργασία τού ενός παιδιού με το άλλο».
Μιλήσατε για μια δεύτερη γενιά παιχνιδιών;
«Ναι, είναι ένα πρότζεκτ που δουλεύουμε τον τελευταίον καιρό και που θα κυκλοφορήσει σύντομα στην αγορά, με το οποίο προσπαθούμε να ενσωματώσουμε τον ηλεκτρονικό υπολογιστή στο παιχνίδι, απλοποιώντας περισσότερο τη χρήση του».
Και πάλι τα παιδιά μπαίνουν όμως από πολύ μικρά σε έναν κόσμο απαγορευμένοως σήμερα για αυτά.
«Αρκεί να σκεφθείτε ότι μαθαίνουν κανόνες μαθηματικών που διδάσκονται σε επίπεδο πανεπιστημιακό. Το μυστικό είναι ότι αποκτούν αυτή τη γνώση εμπειρικά, με τη βοήθεια του υλικού που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας, χάρη στην εξέλιξη της τεχνολογίας».
Υλικό που κατά συνέπεια επηρεάζει γενικότερα τον τρόπο λειτουργίας τουπαιδικού μυαλού;
«Μα φυσικά! Μεταβάλλεται όχι μόνο το πώς αλλά και το τι μαθαίνουν τα παιδιά και αυτό επιτυγχάνεται μέσω της ευκαιρίας που τους δίνεται να επινοούν, να πειραματίζονται, να σχεδιάζουν, να δημιουργούν...».
Ετσι δεν αποδυναμώνεται όμως ο ρόλος του δασκάλου στο σχολείο;
«Δεν θα έλεγα ότι αποδυναμώνεται, απλώς ότι τροποποιείται. Ο παραδοσιακός τρόπος διδασκαλίας θέλει τον δάσκαλο να έχει την πληροφορία, τη γνώση και να τη μεταβιβάζει στο παιδί. Η ερευνητική μας ομάδα προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο, θεωρώντας πως "μαθαίνω" δεν σημαίνει μόνο μεταγγίζω γνώσεις αλλά και παράγω γνώσεις».
Δεν φοβάστε μήπως αυτό το μοντέλο μάς οδηγήσει κάποτε στον αντίποδα τηςκαταναλωτικής κοινωνίας;
«Κοιτάξτε, η ώθηση προς τον καταναλωτισμό είναι τόσο ισχυρή, που όσο και να ενισχύσουμε την παραγωγική μας πλευρά η... ισορροπία δεν κινδυνεύει να ανατραπεί. Πρέπει να οδηγηθούμε όμως επιτέλους σε έναν αποκεντρωτικό τρόπο σκέψης».
Τι θέλετε να πείτε;
«Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν συνηθίσει να σκέφτονται με στερεότυπα. Βλέπουν λόγου χάρη ένα σμήνος πουλιά και υποθέτουν πως το πουλί που προηγείται είναι ο αρχηγός τους, αυτό που λέει στα υπόλοιπα τι θα κάνουν. Επικεντρώνουν δηλαδή το μυαλό τους σε έναν προκαθορισμένο τρόπο σκέψης. Τα "παιχνίδια με τα οποία σκεπτόμαστε" επιχειρούν να απομακρύνουν αυτά τα στερεότυπα, μέσα από έναν γόνιμο συνδυασμό παράδοσης και τεχνολογίας».
Θεωρείτε δηλαδή ακόμη απαραίτητη την ύπαρξη της παράδοσης;
«Μα, σκοπός μας δεν είναι να πετάξουμε τα παιχνίδια με τα οποία μεγαλώσαμε και τα οποία αγαπήσαμε· απλώς να αρχίσουμε να τα χρησιμοποιούμε με έναν καινούργιο τρόπο».
Θα μας δώσετε ένα παράδειγμα;
«Φέρτε στον νου σας τις χάντρες. Τα παιδιά παίζουν μαζί τους, τις χρησιμοποιούν για να κάνουν βραχιόλια και κολιέ με διάφορα χρώματα. Εμείς, στο εργαστήριο, βάζουμε μικροτσίπ μέσα σε αυτές και έτσι τους δίνουμε τη δυνατότητα να παράγουν λόγου χάρη φως. Παίζοντας με αυτές τις χάντρες, τα παιδιά αποκτούν τώρα τη δυνατότητα εκμάθησης μιας δυναμικής συμπεριφοράς. Από το σημείο αυτό ως τη γνώση της μεταβλητότητας του κόσμου τα βήματα που τα χωρίζουν είναι ελάχιστα».
Αναρωτιέμαι πώς φαντάζεστε την κοινωνία τού αύριο.
«Προσωπικά θα ήμουν ευτυχισμένος αν ζούσα σε έναν κόσμο γεμάτο από περίεργους ανθρώπους, όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή μέσα στο Media Lab. Η φιλοδοξία του ερευνητικού προγράμματός μας δεν είναι άλλωστε να δημιουργήσει μελλοντικούς εφευρέτες ή επιστήμονες αλλά να διαμορφώσει μια γενιά ανθρώπους που σκέπτονται, που συμμετέχουν δηλαδή ενεργά στη διαδικασία της γνώσης και δεν παραμένουν απλοί θεατές. Εχετε σκεφθεί ποτέ πόσο βαρετός θα ήταν ένας στατικός κόσμος, όπου κάθε μέρα θα επαναλαμβάνονταν τα ίδια πράγματα;».
Η τεχνολογία βοηθά επομένως στη... διάλυση της ομοιομορφίας.
«Δεν ισχυρίζομαι ότι οδηγεί αυτομάτως αλλά τουλάχιστον συμβάλλει καθοριστικά σε αυτήν».
Και η θέση της τέχνης;
«Μα, με αυτά τα παιχνίδια τα παιδιά δεν κατασκευάζουν μόνο αυτοκίνητα αλλά και κινούμενα γλυπτά... Δεν είναι μάλιστα λίγες οι φορές που χρησιμοποιούν τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους για να οπτικοποιήσουν αγαπημένα τους παραμύθια».
Μου φαίνεται απίστευτο το ότι έχετε μεγαλώσει και εσείς με παραμύθια.
«Δεν μεγάλωσα τόσο με παραμύθια όσο με ιστορίες δικές μου, που έφτιαχνα μαζί με τον αδερφό και την αδερφή μου».
Η αγαπημένη σας;
«Μμμμ... Δώστε μου λίγο χρόνο να σκεφθώ... Θα σας πω μια ερώτηση, ένα είδος παζλ, που με απασχολούσε ακόμη και στην εφηβική μου ηλικία. Μου άρεσε πάντα να κοιτάζω τον ουρανό με τα αστέρια, προσπαθώντας να καταλάβω πώς μπορεί το σύμπαν να είναι αιώνιο αλλά και πώς ο ουρανός είναι ποτέ δυνατόν να τελειώνει κάπου... Με ενοχλούσε γιατί δεν μπορούσα να καταλάβω τη λειτουργία του κόσμου και μπορώ να σας πω ότι αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που σπούδασα φυσική».
Βρήκατε δηλαδή απάντηση στην απορία σας;
«Το σίγουρο είναι ότι τώρα έχω βρει αρκετές απαντήσεις σε αυτά που με προβλημάτιζαν στο παρελθόν. Από την άλλη, οι ερωτήσεις αυξάνονται όμως συνεχώς».
Τι είναι αυτό που σας απασχολεί σήμερα;
«Τα τελευταία δέκα χρόνια προσπαθώ να καταλάβω τον τρόπο που δουλεύει το μυαλό του ανθρώπου και ξέρετε κάτι; Ανακάλυψα πως και σε αυτόν με γοητεύει η περίοδος του πειραματισμού περισσότερο από την ίδια την εφεύρεση!».
www.tovima.gr

Κυριακή, 14 Απριλίου 2013

«Του Κίσσου η μήτηρ κάθητο επ’ όχθης»...

Του Παντελή Μπουκάλα
Διάλογος χωρίς ρητορικές ερωτήσεις, που προκαταβάλλουν την απάντηση, αυτονόητη άλλωστε, είναι συχνός όσο θάλασσα δίχως αλάτι. Και δεν είναι νεοελληνική η συνήθεια. Δεν είναι καν αποκλειστικά ελληνική. Οι ερωτήσεις του «μαιευτήρα» Σωκράτη, λ.χ., όπως τον σκηνοθετεί ο Πλάτωνας στους Διαλόγους, ακόμα κι αν δεν θεωρηθούν τυπικά ρητορικές, είναι με τόση ευφυΐα συγκροτημένες ώστε να οδηγούν τον συνομιλητή του στην άνευ αμφισβητήσεων συμφωνία. Τι απαντάει συνήθως ο πνευματικός συμπότης του φιλοσόφου; «Αληθώς τούτό γε λέγεις», «μάλιστα», «παντάπασιν», «πάνυ μεν ουν», «κομιδή» και όσα άλλα σημαίνουν «αναμφίβολα», «ορθότατα», «μα βέβαια».
Παλιά λοιπόν η μηχανή των ρητορικών ερωτημάτων και κοινόχρηστη. Τη χρησιμοποίησα κι εγώ εδώ την περασμένη Κυριακή, ρωτώντας αν «έπαψαν ποτέ τα δημοτικά τραγούδια να είναι τεκμήρια βαθιάς ελληνικότητας ενώ έχουν ποικίλες ξένες λέξεις στον οργανισμό τους». Φυσικά και δεν έπαψαν, είτε με τη γλώσσα και τη δημιουργική της δύναμη συσχετίσουμε την ελληνικότητά τους, είτε με την καθαυτό καλλιτεχνική μαστορική (λ.χ. τα μοτίβα που διασχίζουν τον χρόνο σχεδόν άθικτα), είτε με τις αξίες που υπηρετούν αυθόρμητα και δίχως θεωρητικές επεξεργασίες τα τραγούδια αυτά. Τα οποία δεν θα πάψουν ποτέ να απαντούν, όσο τους θέτουμε ερωτήσεις που δεν υπαγορεύονται από διαθέσεις φολκλορικές ή εθνοκαπηλικές, με μία λέξη ανίδεες.
Το θέμα της καθαρότητας της γλώσσας μάς κυνηγάει από παλιά, συναρθρωμένο με το ζήτημα της φυλετικής ή εθνικής γνησιότητας. Οσοι ήθελαν να πιστεύουν (έχουμε και σήμερα τέτοιους ανιστόρητους) ότι τα κύτταρά μας εμπεριέχουν μικροσκοπικά ανάκλιντρα όπου ένας μίνι Σωκράτης συνεχίζει να συνδιαλέγεται με μίνι Φαίδρους, θεωρούσαν τα δημοτικά λερωμένα σαν τη φουστανέλα όσων τα έπλαθαν. Υπήρξαν μάλιστα και προσπάθειες μεταγραφής τους σε ψυχρά αρχαία, στα σοβαρά ή σαν σκώμμα κατά των αρχαϊστών, όπως εδώ από τον Δ. Γρ. Καμπούρογλου: «Του Κίσσου η μήτηρ κάθητο επ’ όχθης ποταμίου, / ήριζε τοίνυν μετ’ αυτού και το ελιθοβόλει…». Αργότερα, θυμωμένος με τους καθαρευουσιάνους, ο Παλαμάς μεταγλώττισε τον Υμνο: «Γινώσκω σ’ εκ της κόψεως / του ξίφους της δεινής...». Ξανατόνισε έτσι σαρκαστικά όσα έλεγε στον «Διάλογο» ο Σολωμός–Ποιητής περί «διεφθαρμένων λέξεων» (όπως τις χαρακτήριζε ο Σοφολογιότατος) και ευγενών γλωσσών: «Κάθε γλώσσα πρέπει εξ ανάγκης να έχει λέξες από άλλες γλώσσες· και η ευγένεια των γλωσσών είναι ωσάν την ευγένεια των ανθρώπων· ευγενής εσύ, ευγενής ο πατέρας σου, ο πάππος σου ευγενής, αλλά πηγαίνοντας εμπρός βρίσκεις βέβαια τον άνθρωπον οπού έπαιζε τη φλογέρα βόσκοντας πρόβατα». Κάτι τέτοια πίστευε ο Ζακύνθιος και φοβάμαι ότι, αν επικρατήσουν κάποτε οι «υγιείς δυνάμεις του έθνους», θα τον αποκαθηλώσουν σαν μισέλληνα.
Από τον Σολωμό στον σολωμικό Ιούλιο Τυπάλδο, και στο δοκίμιό του «Η γλώσσα»: «Αφού οι εχθροί σαν αφρισμένα κύματα πλημμύρισαν τες πεδιάδες της Ελλάδος, ο Κλέφτης ανέβη στα κορφοβούνια, όπου πολεμώντας ακατάπαυστα έσωσε ανεξάρτητο και αμόλυντο το ελληνικό στοιχείον. Δεν ηύρε έναν Ομηρο να τραγουδήσει τες νίκες του, ούτε άφησε μνημεία εις τον ξένον κόσμο να μαρτυρούν τα κατορθώματά του· πολεμιστής, και τραγουδιστής, τραγούδησε ο ίδιος τες ανδραγαθίες του, τους πόνους, τες ελπίδες του· και από τους στίχους του πνέει μία ομηρική αύρα, η οποία φανερώνει ότι το παλαιό ελληνικό πνεύμα είναι ακόμη ολοζώντανο μέσα εις το έθνος, ενώ εις τα βιβλία έμειναν μόνο τα ποιήματά του. Διά τούτο, όποιος βαθιά εμελέτησε, και αισθάνεται την γλώσσα και την φιλολογία των παλαιών μας, πρέπει να ομολογήσει ότι συχνά πολύ περισσότερος ελληνισμός υπάρχει εις τραγούδια του λαού, που να είναι και γεμάτα ξένες λέξες, παρά εις άλλα γραψίματα με αρχαιότατες ελληνικές υφασμένα».
Παράδειγμα, προκλητικό για την ακοή αρκετών, το «Οι Αρβανίτες εις το Ανάπλι», ένα από τα τραγούδια που εξέδωσε το 1824-25 ο Κλωντ Φωριέλ (βλ. «Ελληνικά δημοτικά τραγούδια», επιμέλεια Αλέξης Πολίτης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης): «Μια προσταγή μεγάλη προστάζει ο βασιλεάς, / να κατεβεί η αρμάδα κι ο καπιτάν πασάς. / Η αρμάδα εκατέβη στ’ Ανάπλι κι άραξε, / κι αυτός ο Μουρτο-Χάμζας μ’ ασκέρι διάβηκε. / Πιάνει χαρτιά και στέλνει, χαρτιά και βοϊουρτιά: / “Σ’ εσένα, Μουρτο-Χάμζα, κι εσάς Αρβανιτιά, / γρήγορα να σκωτείτε αυτούθ’ απ’ το Μοριά”. / “Εγώ βοϊουρτιά έχω χίλια, καμένα στην φωτιά, / κι εσένανε σε γράφω στην κάτω τη μεριά”»... Στους δεκαπέντε στίχους του τραγουδιού οι ξένες λέξεις είναι αρκετές, άλλες οικείες και σ’ εμάς (το «ασκέρι» ή η «αρμάδα»), άλλες όχι, λ.χ. τα «μπεκιάρικα ντουφέκια» (τα λεβέντικα) ή οι «καλιαντζήδες» (ναύτες). Αλλά και τα «μπουγιουρντιά», δύσκολα ανιχνεύονται υπό τη μορφή «βοϊουρτιά». Δεν είναι όμως αυτό το κύριο γνώρισμα του τραγουδιού, υπάρχουν άλλωστε μερικά με εντονότερη παρουσία ξένων λέξεων. Το τραγούδι ξεχωρίζει για τον τρόπο επεξεργασίας όσων ακολούθησαν τον ξεσηκωμό του Μοριά το 1770. Οι Αρβανίτες που έστειλε ο σουλτάνος για να διώξουν τους Ρώσους και να καταστείλουν την εξέγερση, αφού τελείωσαν την αποστολή τους, αρνήθηκαν να φύγουν και έμειναν σαν αφέντες στον Μοριά, όπου «συνέχισαν να σφάζουν τους Ελληνες και κατόπιν μοιράζονταν τη γη, τα κάστρα, τις πόλεις κατά το κέφι τους». Και «μόνο όταν [οι Τούρκοι] αναζήτησαν τη βοήθεια των Ελλήνων κλεφτών, κατάφεραν να ξεκάνουν τους Αρβανίτες», γράφει ο Φωριέλ. Και συνεχίζει: «Το πιο εντυπωσιακό και το πιο χαρακτηριστικό του τραγουδιού είναι πως φανερώνει αρκετά καλά σε ποιο βαθμό είχε φτάσει εκείνη την εποχή η αποκοτιά των Αρβανιτάδων και η περιφρόνησή τους για τους Τούρκους. Το τραγούδι έχει ομοιοκαταληξία· ένας λόγος παραπάνω για να πιστεύσουμε πως βγήκε στον Μοριά ή σε κάποιο γειτονικό νησί. Δεν χωρεί επίσης αμφιβολία πως το τραγούδι έγινε από κάποιον Ελληνα, και αυτός ο Ελληνας φαίνεται να δοξάζει τη νίκη των ληστών που είχαν σφάξει με τις χιλιάδες τους συμπατριώτες του. Αλλά οι άντρες που βγάζανε αυτά τα τραγούδια, και αυτοί για τους οποίους τα έφτιαχναν, δεν τους κακοφαινόταν: και οι πρώτοι και οι δεύτεροι υποκύπτανε σε μια απλοϊκή ανάγκη για συγκίνηση, άσχετη με κάθε πατριωτική σκέψη».
Ποια σχέση μπορεί να έχει αυτή η τίμια ελληνικότητα, που σέβεται και τον πολέμιο αν είναι παλικάρι, με τη ρατσιστική ανοησία τού «Δεν θα γίνεις Ελληνας ποτέ, Αλβανέ»; Και τελικά, ήταν ή όχι Ελληνες οι τόσοι Αρβανίτες καπεταναίοι της Επανάστασης; Νά τες πάλι οι ρητορικές ερωτήσεις.
www.kathimerini.gr