nefeles 1
Ροκ-σταρ Σωκράτης και τα μυαλά στα κάγκελα!
Θέλω να προσπεράσω το γεγονός πως η πρώτη μου εμπειρία στην Επίδαυρο με γέμισε με κάθε λογής σκεπτικισμούς και σπονδές (πολυθεϊστικής φύσης) και να επικεντρωθώ στο θεατρικό δρώμενο που παρακολούθησα και ομολογουμένως, αποτέλεσε μια πρώτης τάξεως παρθενική εμπειρία με το θρυλικό αυτό θέατρο. Ένα καθαρά πολιτικό έργο σαν τις Νεφέλες εν’ μέσω δροσιάς και οινοπνευματώδους αύρας αποτελεί ιδανικό αφροδισιακό (συν τοις άλλοις και με τις γλωσσικές του ιδιοτροπίες) στην καλοκαιρινή χαλάρωση. Η κατά Νίκου Μαστοράκη εκδοχή της Αριστοφανικής ιδιοσυγκρασίας προσέδωσε ένα επίκαιρο σε συνοχή και ρυθμό περιεχόμενο και επομένως, παρουσιάστηκε μια αρκετά προσιτή μεταφορά ενός έργου που οι σατιρικές παραπομπές και νύξεις του προκαλούν έναν ενθουσιασμό, ιδιαίτερα όσον αφορά τις περιπαιχτικές «ύβρεις» απέναντι σε παντός είδους ακαδημαϊσμούς όπως η φιλοσοφία, η εκπαίδευση, η πολιτική και η ηθική (εξού και η τεράστια συλλογή από ονόματα και σχόλια πάνω στην εποχή που έζησε ο Αριστοφάνης), αναλόγως βέβαια και από την αντίληψη του κοινού στο πνεύμα της Αριστοφανικής αντίδρασης.
Το ελληνικό γίγνεσθαι (και φαίνεσθαι) μέσα από κωμικές αντιγνωμίες, χαρακτηριστικό των πολιτικών αναβρασμών τα τελευταία χρόνια στη χώρα, με τον Αριστοφάνη να αιωρείται σαν υποβλητικό φάντασμα παρακολουθώντας τη μεταφορά του κειμένου να μετατρέπεται σε ορεκτικό, γεύμα και επιδόρπιο παράλληλα από τον δημιουργικά ορεξάτο Νίκο Μαστοράκη όπου τονίζει το χάσμα γενεών της υπόθεσης μεταξύ Στρεψιάδη και του…μηχανόβιου γιού του Φειδιππίδη και προβάλλει τις Νεφέλες σαγηνευτικές πλανεύτρες, να αναλίσκονται σε αερολογίες (κυριολεκτικά), πλατειάζοντας και φάσκοντας, πάντοτε όμως με έξυπνες ατάκες στον κόρφο τους. Ο Στρεψιάδης όντας μια απεικόνιση του σημερινού Νεοέλληνα χρηματολάγνου, καθίσταται από τον Μαστοράκη ένα αφελές ζώο υποταγμένο στις αριστοκρατικές συνήθειες και ρεμβασμούς οπού θα επιδιώξει πρώτα εκείνος κι’ έπειτα ο γιός του να αντιστρέψουν τα χρέη τους διαμέσου της ρητορικής, άρα και να εξαπατήσουν έτσι τη δικαιοσύνη. H κατεύθυνση του κειμένου προς μια διασκεδαστικού βεληνεκούς πορεία για το κοινό, προσθέτει Πλατωνικούς διαλόγους για να εμπλουτίσει τις φιλοσοφικές λεπτομέρειες της υπόθεσης και επιτίθεται στις αχανείς μεγαλοστομίες «επιφανών αντρών», χαρίζοντας καλοπέραση και εμβάθυνση χαρακτήρων επι ίσοις όροις. Το επίκεντρο επιπλέον προς την ομοφυλοφυλία τόσο του Σωκράτη όσο και τον μαθητών του δεν προβληματίζει αρνητικά (η ανακοίνωση μάλιστα της εισόδου του φιλοσόφου ξεκινά με ένα χορεύτικό του γνωστού τραγουδιού «Σωκράτη εσύ Σούπερσταρ» από του μαθητές του), καθότι και ο Μαστοράκης και η απόδοση του Μύρη ακολουθούν μια κριτική κατά της διαφορετικότητας, έστω κι’ αν αυτή αναλώνεται με την σατιρική υποσημείωση στο «οικονομικό» αντίτιμο της διδασκαλίας της μαιευτικής από τον μέγα φιλόσοφο Σωκράτη (κλασική θεματική του Αριστοφάνη απέναντι στη σοβαροφάνεια τόσο των σοφιστών της εποχής όσο και των γενικότερων φιλοσοφικών ρευμάτων). Η παρεξήγηση πολλές φορές κρύβεται σε μονοπάτια που δεν τα περιμένεις, όπως φυσικά συμβαίνει τη στιγμή που ο Φειδιππίδης θα έρθει σε πνευματική «ρήξη» με τον πατέρα του, με μια επιβλητική παρουσία θυριοδαμαστή γιού απέναντι στον μετανιωμένο πατέρα!
Nefeles_tou_Aristofani_sto_Archaio_Theatro_Epidaurou
Είναι όμως πια θεμιτό να παραλλάσσεται ο διάλογος και η ουσιαστική υπεροχή του πολιτικού λόγου προς τέρψιν θεάματος και κερδοσκοπισμού; Αμφιβάλλω αν ο Αριστοφάνης θα ήταν αυστηρός στην παραλλαγή των ιδιωματισμών (και κατά συνέπεια, της μοντέρνας μεταφοράς γεγονότων της υπόθεσης) σε αντίθεση με τις ορδές ακαδημαϊκών πάνω σε αρχαία κείμενα, όμως είναι μια απορία που αξίζει να αξιολογηθεί υπομονετικά. Αυτό μπορεί να τεθεί ως επιχειρηματικό ζήτημα για κάμποσες παραστάσεις όμως εδώ ο Μαστοράκης βρίσκει τη λεπτή γραμμή που ξεχωρίζει την κωμωδία από την επιθεώρηση και εύλογα αποφεύγει τα καθημερινά, τηλεοπτικής προέλευσης τερτίπια, ακόμα κι’ αν ορισμένοι ηθοποιοί είναι πιο γνωστοί χάρις τη μικρή οθόνη. Ο Γιάννης Μπέζος ως Στρεψιάδης βρίσκεται σε εξαιρετική φόρμα, πότε με στόμφο πότε με καλοκουρδισμένο αυτοσχεδιασμό και παρέα με τον Αλέξανδρο Μυλώνα, ένας Σωκράτης κομμένος και ραμμένος στα μέτρα του και με εκπληκτική άρθρωση, καταφέρνουν να ισορροπήσουν τις ερμηνείες τους απέναντι στον ορμητικό και ακούραστο Μάκη Παπαδημητρίου ως Φειδιππίδη, πιθανώς η πιο χαρακτηριστική ερμηνεία της παράστασης. Οι 4 μαθητές (όπου εμφανίζονταν σε σημεία σαν από λέσχη πολεμικών τεχνών) αποτελεσματικοί, ενώ χωρίς υπερβολές ήταν και άνω τελεία της εμφάνισης Ψαρρά και Αλειφερόπουλου σαν Δίκαιος και Άδικος Λόγος. Η πραγματική χάρη βρίσκεται βέβαια στις Νεφέλες και σε μια πιο παιχνιδιάρικη έκφανση χορού μέσα στην παράσταση, με απίστευτη αρμονία σε φωνές και κίνηση, μια ομολογουμένως προσεγμένη χορογραφία από τον Φωκά Ευαγγελινό.
Η αναδιάρθρωση των χαρακτήρων από τον Μαστοράκη στο σύγχρονο ελληνικό τοπίο είναι από τα πρώτα σημεία που παρατηρεί το κοινό μιας και κυρίως, η ευδιάθετη επιλογή των ενδυμάτων από τον ίδιο τον σκηνοθέτη είναι και η αντιπροσωπευτικότερη λεπτομέρεια του έργου, με πλουμιστά χρώματα και μια εντυπωσιακή αρμονία με το λιτό σκηνικό που διαδραματίζεται η υπόθεση. Έχοντας κατά συνέπεια ισοπεδώσει πλήρως και την ορθολογική απεικόνιση του Σωκράτη με τη ροκ χαίτη να ανεμίζει, ολάκερη η σκηνή μετατρέπεται σαν ένα αφηγηματικό σόου, με αρχή-μέση-φινάλε και επίλογο δίχως φυσικά διδακτισμούς (όπως η χρήση μικροφώνων είτε στην κόντρα Δίκαιου-Άδικου λόγου είτε εν’ ώρα σκατολογικής εμπνεύσεως του Στρεψιάδη σύμφωνα με τη «διδασκαλία» του Σωκράτη). Το σόου παρεπιπτόντως δεν εξαντλείται μόνο στους διαλόγους αλλά και στους άπταιστους φωτισμούς τους Σάκη Μπιρμπίλη, λες και χαλαρώνεις σε αναβαθμισμένο καμπαρέ όπου η μουσική υπόκρουση του πάντα δυναμικού Σταύρου Γασπαράτου έρχεται σε απόλυτη αρμονία με την παρουσία των λευκοντυμένων Νεφελών.
Οι Νεφέλες εκτός από πολιτικά δοσμένο κείμενο, παρέχει και μπόλικο υλικό έναντι των θρησκευτικών δοξασιών της εποχής, κάτι που συνεχώς παρεμβάλλεται στο διάλογο αλλά όχι φανερά σε αυτή την εκδοχή. Οι αναφορές δεν εκλείπουν, ούτε και το πηγαινέλα σε σχέση με το θεϊκό/άθεο στοιχείο, γνωρίζοντας φυσικά πως οι Νεφέλες πραγματολογικά δεν είναι τίποτα άλλο παρα…συννεφάκια του ουρανού! Συμπερασματικά όμως, ο τελειομανής Μαστοράκης κράτησε τη σάτιρα στο ακέραιο (ειδικότερα στην αποτυχία του άξεστου Στρεψιάδη να διασώσει την υπόληψή του) όπως και τη μορφολογία των διαλόγων, παρόλο που συμβαίνει συχνά το Αριστοφανικό σκεπτικό να προσκολλάται στα σύγχρονα δεδομένα, χάνοντας κάτι από την αίγλη της γραφής.
Είναι σημαντικό πάντως να επισημανθεί πως η ελευθερία λόγου και ενημέρωσης για μια θεατρική παράσταση ή για ένα οποιοδήποτε άλλο έργο τέχνης, κρίνεται απαραίτητη, ανεξαιρέτως από τη δημοτικότητα των φορέων και αναφορικά με τον αναλυτικό κριτικό σχολιασμό της , μα και στο δικαίωμα λήψης  οπτικοακουστικού υλικού που θα καταγραφεί, για θεατές που ίσως θελήσουν να αγοράσουν ένα πολυπόθητο εισιτήριο στο μέλλον ή απλώς να ικανοποιήσουν την ενημερωτική τους περιέργεια.

Η Περιπέτεια λήψης του βίντεο των Ιππέων στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου 20.7.2012 ή “Τραμπουκισμός στην Επίδαυρο”